czwartek, 16 stycznia 2014

Orwell pomylił się o 30 lat. Kilka słów o prywatności w sieci


George Orwell w słynnej powieści „1984“ opisał życie jednostki kontrolowane i podporządkowane wszechpotężnej władzy państwa. Informacje dotyczące zakupów dokonywanych przez Google (zakup firmy NestLabs z zarejestrowanymi ponad 100 patentami zajmującej się nowoczesnymi termostatami, a faktycznie grupę osób, które współtworzyły w Apple słynnego iPoda), czy pojawienie się aplikacji NameTag firmy FacialNetwork pokazują, że  rzeczywistość dogoniła przewidywania w powieści Orwella. Autor powieści pomylił się „tylko“ o około 30 lat.

Wydaje ci się, że starannie chronisz swoje dane osobowe na Facebooku, że profil jest prywatny? Albo, że Twój adres e-mail jest Twoją własnością? Facebook nie pozwala zmienić głównego adresu e-mail, ani numeru telefonu używanego do logowania się w swoim serwisie gdy chcemy korzystać z usługi wysyłania kodu dostępu na numer telefonu. Albo gdy masz tylko adres G-mail znajomego a nie wiesz czy ma konto na FB skorzystaj ze strony pozwalającej zresetować hasło - jesteś w stanie odnaleźć jego profil na Facebooku.

Z kolei dzięki najnowszej aplikacji NameTag można zrobić zdjęcie dowolnej osobie na ulicy, a program sam odszuka na podstawie twarzy jej profile w serwisach społecznościowych i pokaże wszystkie „ślady“ jakie ta osoba zostawiła w cyfrowym świecie. Łatwiej Ci będzie zacząć rozmowę bo zobaczsz nawet linki do profili danej osoby w serwisach randkowych. W USA aplikacja sprawdza nawet rejestr skazanych za przestępstwa seksualne. 

W powieści „1984“ wszechobecne teleekrany pełniły funkcję kamer szpiegowskich, wymuszających bezwzględne posłuszeństwo na ludziach. Najdrobniejsze wykroczenie poza normę (np. niezadowolony wyraz twarzy) jest natychmiast wykrywane i kończy się ewaporacją, czyli nie tylko śmiercią fizyczną, ale i całkowitym wymazaniem z historii. Osoba, która została ewaporowana, oficjalnie nigdy nie istniała. 

W ciągu ostatnich 10 – 20 lat nie tylko internetowym korporacjom udało się przekonać  społeczeństwo, że cyfrowa rzeczywistość jest fajna i lepsza niż ta w której żyjemy. Uwierzyliśmy. Zapatrzeni w możliwości technologii, zachwyceni urokiem serwisów social media. I nie tylko ich. Systematycznie oddajemy coraz więcej prywatności w cudze ręce. Bezkrytycznie wypełniamy formularze danych Googla, czy Facebooka. Wrzucamy zdjęcia (pozowane, fotoszopowane, selfie z dziubkiem) i filmy do sieci, tagujemy je, decydujemy się na umieszczanie w świecie digital wielkiej cześci swego życia prywatnego i zawodowego. 

Z ręką na sercu ilu z nas czyta bardzo szczegółowe i długie regulaminy, który serwuje nam serwis obsługujący jedną szóstą część ludzkości - Facebook? Albo Google? Po raz pierwszy po wielu miesiącach zajrzałem do ustawień swego profilu w Google. Ile tam nowych pól, dziwnych powiązań z dziesiątkami usług Google! Nie słychać też o masowych protestach internautów przeciwko najnowszej możliwości wysyłania maili jakie oferuje Gmail dzięki koncie w Google+. Od teraz możesz dostać maila od osób, które są w Twoim kręgu znajomych. Nie muszą znać Twego maila. 

Ponoć to wszystko w naszym dobrze pojętym interesie. Także w imię naszego bezpieczeństwa Microsoft udostępni dane użytkowników Skype’a rosyjskim służbom specjalnym. Koncern będzie przechowywał przez 6 miesięcy nagrania rozmów, pliki i dane. Nie robi już na nikim wrażenia wieść, że amerykańska Agencja Bezpieczeństwa Narodowego (NSA) posiada technologię, która umożliwia połączenie się z komputerami drogą radiową. NSA jest teraz w stanie włamać się do komputera, który nie jest podłączony do internetu.

W relacjach z państwem i z cyfrowymi korporacjami mamy coraz mniej prywatności. Na własne życzenie. Standardy i umowy nie są przestrzegane, a prawa obywateli ustępują interesom rządów. W „1984“ Orwella istniały 3 mocarstwa (Eurazja – zdominowana przez ZSRR, Oceania – zdominowana przez USA, Wschódazja – pod wodzą Chin), które nieustannie prowadzą wojny. Dwa mocarstwa nawiązywały sojusz i atakowały trzecie. Następnie sojusz został zrwany, jeden z sojuszników przechodził na stronę wroga i wspólnie z nim atakował osamotnione państwo. Wojna trwała cały czas, ponieważ żadnemu z przywódców nie zależało na zakończeniu. Dzięki temu rządzącym łatwiej jest wymóc posłuszeństwo...

Czytaj też w serwisie Panoptykon.org co w zakresie prywatności internautów w sieci wydarzyło się w 2013 roku

środa, 1 stycznia 2014

Pytania na 2014 rok. Pora na powrót do dziennikarskich wartości?


- Myślimy cały czas o tych, którzy chcą płacić za nasz serwis, a nie o tych co i tak nie zapłacą - mówił Romanus Otte, z Die Welt Online, Axel Springer, podczas październikowej konferencji INMA.org w Berlinie. W ten sposób odpowiedział na pytanie o ewentualne omijanie przez internautów wprowadzonych zabezpieczeń paywallowych przy dostępie do wersji premium serwisu Welt.de.
 
W ogóle w Berlinie padło wiele słów pełnych nadziei kierowanych pod adresem wszelkich rozwiązań i modeli biznesowych zmierzających do tego, by pobierać od internautów opłaty za dostęp do treści. -  Chcemy pieniędzy za naszą pracę - to zdanie, które trzeba odważnie powiedzieć internautom, a wygląda na to, że stanowią klucz do sukcesu w 2014 i latach następnych. Oczywiście trzeba pamiętać, że w świecie online przychody warto budować na różnych polach i realizując różne modele biznesowe. Ci, którzy taką komunikację z internautami rozpoczęli zbierają pierwsze doświadczenia. Mają je za sobą wydawcy na rozwiniętych rynkach starej Europy. Le Monde, Ekstrabladet.dk, Die Welt i wiele innych marek printowych - wszyscy inwestują w różnego typu paywalle i liczą na systematyczny wzrost przychodów.

Z jakimi efektami? Przedstawicielka Le Monde przyznawała, że po wdrożeniu modelu freemium pojawiło się wielu nowych subskrybentów - tym razem cyfrowej wersji. Są młodsi o ok. 12 lat od nabywców gazety w wersji drukowanej, 80% z nich to mężczyźni, aż 70% korzysta z tabletów, no i większość ma wysokie dochody. Czy to naprawdę taka zła wiadomość dla prasy coraz aktywniejszej w świecie cyfrowym? A Die Welt? Niemiecki dziennik pozyskał 47 tys. nowych abonentów w wersji cyfrowej.

Gdy mowa o tzw. tradycyjnych wydawcach powinno używać się nie określenia typu "treść", czy "content", a dziennikarskie informacje, wywiady, reportaże, itd. To twórczość dziennikarska odróżnia te modele od displayowej monetyzacji pełnej billboardów coraz rzadziej klikanych przez internautów. W numerze 6 kwartalnika „Nowe Media“ Alan D. Mutter - amerykański strateg medialny - używa terminu komodytyzacja (rozcieńczanie dziennikarstwa!), czyli utowarowienia informacji w sieci na określenie zjawiska powszechnej nadpodaży treści. Jest natychmiast. Wszędzie. Za darmo. Bezpłatna treść uzależnia odbiorcę. To nic, że treść jest coraz niższej jakości, ale internauta, który sam stał się współproducentem treści - smartfony zabijają branżę fotograficzną - zadowala się samym faktem dostępu do treści, a nie jej jakością.



Klikalność i presja na PV, tak jak i na cytowalność przysłoniła na jakiś czas wydawcom istotę problemu, że najważniejszy jest odbiorca, który świadomie nabywa dany produkt. I nie ma znaczenia, czy jest on drukowany, czy cyfrowy, na smartfona czy na tablet. Ruszyli śladem cyfrowych graczy, którzy do perfekcji opanowali optymalizację kosztów i dlatego oferują darmową treść. Potrafią nią bawić (triumf infotainmentu nad informacją) i przez chwilę wydawało się, że naśladując to zachowanie zasypią przychody utracone przy spadających nakładach wydań printowych. Reguły gry świata online odbiły się na jakości podstawowego produktu wydawców, bo szukając obniżki kosztów, rezygnując z dziennikarzy w ich miejsce zatrudniając media workerów gwałtownie obniżyli wartość i jakość produktu. Zapominając trochę o dotychczasowych klientach. Błąd, który dowodzi, że przybieranie cudzych szat w cyfrowym świecie nie musi oznaczać sukcesu.

Bo pozornie tylko w internecie walka toczy się o słupki PV, czy o ekonomię uwagi. We wspomnianym numerze “Nowych Mediów”, prof. Jeff Jarvis używa tego określenia. W zasadzie jest ona walką wszystkich ze wszystkimi o przyciągnięcie internauty do danej witryny. Tymczasem na dłuższą metę dla wydawcy i reklamodawców ważniejsze, cenniejsze okazuje się angażowanie odbiorcy, poznanie jego potrzeb i odpowiadanie na nie. Stąd gwałtownie rośnie potrzeba poszukiwania dobrych odpowiedzi na trudne pytania.
  
Czy kosztowne w produkcji treści dziennikarskie są “wystarczająco dobre”
do świata zdominowanego przez kliki? 
Czy dziennikarze i wydawcy koniecznie muszą w świecie cyfrowym walczyć
o odsłony czy czas przebywania internauty na stronie? 

Największą wartością jaką dysponują wydawcy są przecież dziennikarze, ich reputacja i renoma oraz zaufanie do samego brandu. W świecie cyfrowym dziennikarze świadczą usługi i tak naprawdę nie zajmują się informowaniem odbiorców o tym co się zdarzyło, ale raczej wyjaśnianiem świata, interpretowaniem zdarzeń. O tym, że coś się zdarzyło internauta może dowiedzieć z tv, radia, dowolnej strony informacyjnej w sieci. Nie minie chwila od zdarzenia a za sprawą Twittera, FB, agregatora treści w internecie będzie o tym wiedział każdy. I w wielu wypadkach powie mu o tym nie dziennikarz. Ale już usystematyzowanie wiedzy o zdarzeniu, komentarz, wyjaśnienie i potwierdzenie faktów z wypowiedziami świadków czy ekspertów – to już zadanie dla dziennikarzy. I nawet nie chcę wspominać tych wpadek, gdy ścigając się  na newsy media ośmieszają się publikując niesprawdzone treści – np. cytując fałszywe konta na Twitterze.

Terminu delinearyzacja, który znalazłem w książce francuskiego dziennikarza Bernarda Pouleta „Śmierć gazet, przyszłość informacji“ (wyd. Czarne, 2007 r.) używam na spotkaniach z dziennikarzami i w swoich prezentacjach. To zjawisko gdy internauta wybiera treści, które chce konsumować samodzielnie (znajduje ją korzystając z wyszukiwarki Google), albo z pomocą znajomych (linki znajomych Facebook, Twitter). Globalni gracze zza oceanu to obecnie największe bramki przez jakie internauci trafiają do sieci, a jednocześnie dostarczyciele ruchu na strony wydawców. Delinearyzacja, czyli brak pierwszej strony dla milionów internautów, od której zaczynają kosnumpcję treści to zła wiadomość dla producentów jakościowej, wartościowych materiałów. W tak ustawionej grze każdy arykuł w sieci żyje własnym życiem dzięki własnym zaletom (SEO), a jego wartość polega na zdolności pozyskania internautów, a zatem i reklamodawców. Pytanie tylko czy najlepsze artykuły to te, które przyciągają najwięcej czytelników/internautów, czy może jednak te, których temat przyciągnie najdroższe reklamy?

Dziennikarze obecni w social mediach pracują dziś nie tylko na rzecz marki/brandu, który ich zatrudnia. Budują zaufanie do niej, a jednocześnie sami stają się - jak nazwał to kiedyś Eryk Mistewicz - informacyjnymi siri. Są wartością, którą wydawcy muszą pielęgnować i rozwijać. Im większa wiarygodność informacyjnego siri tym wartościowszy internauta na stronie. Tym ich więcej, tym marka szybciej zbuduje swoją cyfrową pozycję?

Skoro mowa o marce i jakościowym contencie? Czy polskim internautom przyjdzie do głowy, by wierzyć we wszystko co czytają na stronach Onet, Wp, Interia? Portale od lat uczą odbiorców, że są agregatorami treści wytworzonej przez innych i najlepiej uprawiają komodytyzację. “Produkują” content najtaniej jak się da dostosowując koszty produkcji do kosztów pozyskiwania ruchu. 

Czy internauci mogą być gotowi płacić za dostęp do takich treści? Raczej nie, tymczasem w 2012 roku mniejsze, dużo mniejsze niż się wszyscy spodziewali, protesty internautów wzbudziło wdrożenie paywalla przez Piano Media na ponad 40 serwisach internetowych należących do 6 dużych grup medialnych. System pobierania opłat za dostęp do części materiałów zaoferowały marki, które są nadal - przynajmniej dla niektórych - synonimem wartości, jakości, wiarygodnych brandów. Czy dlatego, że oferowały materiały dziennikarskie a nie kiepskiej jakości, powszechnie dostępny content?

Rok 2014, a pewnie i kolejne lata zapowiadają się jako czas jeszcze intensywniejszego powrotu do źródeł, czyli do dziennikarstwa, które w oceanie bezpłatnej treści w sieci jest wyróżnikiem wydawców zatrudniających dziennikarzy. Pytań na które brak dobrych odpowiedzi tylko przybywa.

Zobaczymy…

niedziela, 17 listopada 2013

Internauto, jesteś tylko danymi osobowymi, czyli walutą jaką obracają internetowe giganty z USA

Zewsząd otaczają nas kamery, a systemy monitoringu wrosły w nasz krajobraz podobnie jak w świadomość internautów, że absolutną koniecznością jest posiadanie konta na Facebooku, Twitterze czy Google +. Do obu zjawisk podchodzimy z nieufnością, tylko że monitoring służy bezpieczeństwu (raczej post factum) a internet chronieniu społeczeństw przed zjawiskiem terroryzmu (tak mówią rządy) i jednocześnie robieniu pieniędzy.

5 listopada przypadała rocznica nieudanego zamachu na budynek brytyjskiego parlamentu przeprowadzona przez Guya Fawkesa. Angielski katolik, który w 1605 roku wystąpił w białej masce stał się idolem hackerów, a potem protestujących w 2012 na całym świecie przeciwko porozumieniu ACTA. W styczniu ubiegłego 2012 roku w dziesiątkach miast Polski młodzież wyszła na ulicę na zawołanie hackerów. Pod hasłami sprzeciwu wobec cenzurowaniu sieci przez blokowanie pirackich stron, domagania się danych osobowych piratów (ACTA) pokazała władzy co myśli o takich pomysłach.

Tymczasem 5 listopada, gdy miano się sprzeciwić prowadzeniu masowych podsłuchów głównie przez amerykański program NSA, niesprawiedliwości, szpiegowaniu społeczeństw, wprowadzaniu żywności modyfikowanej genetycznie w polskich miastach protestujących było często mniej niż ...zebranych dziennikarzy. Sprzeciw wobec ACTA, czyli AntiCounterfeiting Trade Agreement tj. międzynarodowej umowie utrzymywanej długo w tajemnicy - której zapisy przewidywały oddanie w ręce posiadaczy praw autorskich zbyt wielkiej władzy - zebrał na ulicach ok. 200 tys. Polaków.

Katarzyna Szymielewicz, prezes fundacji Panoptykon, która sprzeciwia się rosnącemu nadzorowi nad społeczeństwem, działa na rzecz ochrony praw człowieka i monitorowania zagrożeń związanych z nadmiernym nadzorem obywatela przez państwo w wypowiedzi dla Gazeta.pl w styczniu 2013 r. tak mówiła o powodach sprzeciwu m.in.: „Mogła być najróżniejsza, nie tylko wynikająca z potrzeby obrony szeroko pojętej wolności w internecie czy dostępu do kultury. Ludzi mógł oburzyć sam pomysł poddania ściślejszej regulacji sieci, która w powszechnym rozumieniu jest "Dzikim Zachodem" dzisiejszego świata. Mogli także dawać upust swojemu wkurzeniu na rządzących, występując w roli polskiej wersji ruchu Occupy".


Gdy mowa o międzynarodowych koncernach wykorzystujących oddawane przez nas dobrowolnie dane osobowe publicznych protestów jest mniej, a społeczne przyzwolenie jakby jest większe. Ostatnio wprowadzenie możliwości komentowania n YouTube tylko z użyciem profilu na Google + oburzyło wielu młodszych internautów, głównie tzw. gimbazę. Anonimowe komentowanie było wartością samą w sobie, no i dzięki temu internetowy hejt miał niezłą pożywkę. Pozornie tylko wygląda na to, że Google chodzi o to, by jeszcze bardziej zwiększyć zasięg. Pojedynczy użytkownik, a nawet grupa nie stanowi dla właściciela takiej usługi wielkiej wartości. Wartością są dane niezwiązane z naszą tożsamością a nasze upodobania czy dane dotyczące statusu społecznego. W internecie po prostu światowe koncerny walczą o wielkie pieniądze. Dokładne określenie do jakiej grupy konsumentów należymy sprawia, że Facebook, czy Google mogą handlować jeszcze dokładniejszymi danymi. Dopasowanie oferty reklamowej do grupy użytkowników staje się prostsze i – przede wszystkim – skuteczniejsze. A co za tym idzie droższe.

Kilkanaście dni temu brytyjskie Tesco poinformowało o wprowadzeniu technologii skanowania twarzy o nazwie OptimEyes. Pozwala ona odczytywać płeć klientów w kolejce do kasy i podzielić ich na 3 grupy wiekowe tak, by trafić z właściwą ofertą reklamową i wyświetlić ją na monitorze. Największa wypożyczalnia internetowa - Netflix zbiera różnego typu dane o swych użytkownikach by z prawie 75 % skutecznością zaproponować obejrzenie kolejnego filmu. Amazon - największy sklep internetowy na świecie wie już nie tylko, ilu widzów i jak oceniło dany film, ale potrafi łączyć te dane z profilem demograficznym, historią zakupów oraz ocenami innych filmów.

To nie science fiction. Rzeczywistość 2013 roku to gigantyczne zbiory danych przetwarzanych przez wielkie serwery. Najlepsza, najcenniejsza waluta o ludziach, którzy kupują dany model samochodu, latają samolotami na wakacje do konkretnych miejsc, klikają w linki w konkretnych porada tygodnia, czy dnia, to dane zbierane o naszym przemieszczaniu się z pomocą systemu GPS i Google Maps, itd.

Mizerny protest przeciwko NSA (Marsz Miliona Masek) kiepsko rokuje nam jako internautom. Nie interesujemy się tym zbytnio, a rządy i koncerny robią swoje. Konsumenci są z jednej strony coraz bardziej wrażliwi na wyłudzanie danych osobowych a jednocześnie miliony Polaków, zresztą jak setki milionów innych internautów, oddają mniej lub bardziej świadomie te dane gigantom online. Czy po aferze PRISM nasz rząd robi wszystko, by ograniczyć na naszym terenie działania tych koncernów? Czy polscy politycy bardziej skupieni są na wykorzystywaniu kanałów social mediowych na komunikowaniu się ze społeczeństwem niż na dbaniu o interes wyborców? Nadzwyczaj silna pozycja amerykańskich gigantów nie tylko na polskim rynku idzie w parze z zapewnieniami amerykańskiego rządu, że to dla naszego bezpieczeństwa stworzono tajny program inwigilacji elektronicznej PRISM. Dość zastanawiające jest, że do programu gromadzenia danych dobrowolnie przystąpiły wszystkie wielkie firmy nowych technologii, oprócz wspomnianych wcześniej także Microsoft, AOL, Apple, Yahoo, Skype...

O istnieniu programu Safe Harbor wie chyba niewielu internautów. Od 2000 roku istnieje porozumienie na mocy którego Unia Europejska uznaje, że amerykańskie firmy, które przystąpią do programu Safe Harbor są traktowane jako zapewniające odpowiedni poziom ochrony danych osobowych i mogą je przesyłać z Europy do USA. Po aferze z PRISM uznano, że dane nie są jednak bezpieczne i dlatego w Komisji Europejskiej toczą się prace wzmacniające gwarancję naszej prywatności, nowe prawo miałoby zmuszać koncerny do informowania użytkowników, że jesteśmy profilowani, czy w jakim celu i komu przekazywane są nasze dane osobowe.

Może ta KE i UE czasem się na coś przydają...

Fot. Vincent Diamante

niedziela, 3 listopada 2013

Internet "dwóch mądrości". Jak wychowujemy sobie bierne pokolenie cyfrowe...

Dlaczegoś biedny? Boś głupi. Dlaczegoś głupi? Boś biedny... - mawiają mądrzy ludzie. Czy tak będzie wyglądał świat za jakiś czas, świat gdzie umiejętność czytania ze zrozumieniem będzie wyróżnikiem ludzi inteligentnych? Świat czytania ze zrozumieniem treści niosących jakąś wartość poznawczą?
Napisano wiele na temat choroby zwanej portalozą, czyli takiej metody sprzedawania treści w której cały czas prowadzi się grę z odbiorcą. Pokażemy ci coś takiego, że wezmą u Ciebie górę emocje i musisz kliknąć w link. A jak klikniesz to my uzyskamy to co pomoże nam dalej funkcjonować – odsłonę i emisję reklamy. Portaloza to choroba obciążająca odbiorcę, a jednocześnie pokazujące słabość contentową internetu. Nie przypadkiem w Polsce tak trudno przebija się do świadomości internautów teza, że za dostęp do treści trzeba zapłacić. Że tworzenie treści kosztuje, a model finansowania jej z odsłon jest coraz mniej skuteczny. Nadprodukcja inventorów reklamowych (powstające miliony stron www, używanie przez odbiorców programu typu AdBlock) w parze z rosnącym znaczeniem kultury obrazkowej na przyszłość dobrze nie rokuje.

W telewizji coraz większe znaczenie ma obraz. Internet często oferuje konsumpcję treści w sposób bierny – wielu odbiorców wycofuje się z czytania zadowalając się oglądaniem: zdjęć, memów, filmów. Skanowanie tytułów, chęć oglądania wydarzeń bez zbytniego angażowania się w zrozumienie przekazu. I niech nie raduje nikogo wieść, że internetowi konsumenci książek, gazet, magazynów czytają jeszcze więcej niż przed erą globalnej sieci www. Bo tylko część z nas „wgryza“ się w sens przekazu, mniejszość konsumuje treści wymagające.

Żyjemy coraz szybciej, kanałów dostarczających nam przekaz są setki. Siedzę na fotelu dentystycznym a nad głową wisi ekran z reklamami, dołem przewija się pasek z newsami. Raczej powinienem napisać urywkami zdań, sygnalizatorami newsów. Na przystanku komunikacji miejskiej, w autobusie czy metrze – wszędzie towarzyszy nam komunikat. No i jeszcze smartfon i tablet sprawiające, że news żyje z nami cały czas. Bombardowani treścią? Może i tak, ale nie wszyscy reagujemy tak samo, nie wszyscy sięgają po treści trudne, wymagające kojarzenia, rozumienia faktów.

Scenka rodzajowa z komunikacji miejskiej. Ludzie w różnym wieku siedzą i czytają: gazetę, magazyn, na tablecie, ale i w iPhonie. Łapią kilkanaście minut wolnego poświęcając na odbiór rzeczy ważnych, ulotnych, czy nawet służbowych. Obok para nastolatków (wiek gimnazjalny) używa iPada. Gra. Kilka w migające punkty na dotykowym ekranie. To dzisiejsza lub przyszła klientela portalozy – treści będącej sensacyjną papką z domieszką emocji. Nie przypadkiem w polskim internecie tak dobrze przyjęły się memy. Trafiły na podatny grunt, stały się popularne w pokoleniu gimbazy, są namiastką kontaktowania się ze światem, który wymaga interpretowania faktów. Pokolenie, które dorastało z laptopem na kolanach, dla którego rodzice kupowali kilka lat temu Neostradę (bo „dziecko chodzi do szkoły i musi mieć dostęp do internetu“) nie jest jednorodne. Ale świat od nich wymaga coraz mniej, a i urządzenia są coraz mniej wymagające...

Zachwycamy się uroczymi scenami gdy berbeć płynnie używa tablet iPada i to zanim jeszcze nauczy się sprawnie składać słowa, czytać. Obsługa smartfona, tabletu to proste kliknięcie czy stuknięcie palcem z ikonkę. To, że potrafią to dwu- czy trzyletnie dzieci, trudno traktować jako przejaw wielkich umiejętności. Czy nie wracamy w ten sposób do epoki obrazkowej? Czy nie grozi nam wtórny analfabetyzm?

Że nie jest dobrze z tym, ponoć cyfrowym, pokoleniem świadczą wyniki badań kompetencji młodych Polaków (14–18 lat) przeprowadzone przez Fundację Orange. Jak pisze o tym badaniu Sylwia Czubkowska w artykule w Dzienniku Gazecie Prawnej „Cyfrowi tubylcy w przedszkolu: jak technologie wpłyną na nowe pokolenie“... Tylko 2 proc. badanych korzystało z operatorów logicznych podczas wyszukiwania za pomocą wyszukiwarki, czyli nie wpisywało jak popadnie ciągu słów, tylko zawężało go cudzysłowami czy zwrotami „and”, „not”. Zdecydowana mniejszość też jest twórcami i aktywnie przygotowuje materiały do publikacji w sieci, takie jak muzyka, fotografie, rysunki, teksty czy wideo – i to pomimo że zdecydowana większość nastolatków już jest na Facebooku, który stał się głównym narzędziem koordynacji codziennych działań. Choć więc nastolatki są w sieci, niewiele z nich jest naprawdę aktywnych, ma większą wiedzę i umiejętności.

Cyfrowe kompetencje wyższego rzędu - tak je nazwijmy - niezbędne są do mądrej konsumpcji treści. Jeśli jej odbiorcy nie posiadają nie będzie na taką treść popytu. We wspomnianym artykule wizja przyszłości nie jest optymistyczna bo zaczynające szkołę obecne nastolatki mają w swej większości tylko podstawowe umiejętności. Potrafią klikać, biernie konsumować, najchętniej robią to oglądając obrazki: Kwejk, Demotywatory, filmiki ściągnięte z sieci, Facebook – czynności nie angażujące, a korzystanie z nich najczęściej nie wymaga wielkiego wysiłku umysłowego.

Specjaliści z branży kreślili kilkanaście dni temu scenariusze dla Wp i o2.pl. Czy i co zostanie z obu portali za kilkanaście miesięcy? Nie zamierzam o tym pisać, interesuje mnie bardziej czy, a jeśli tak to kiedy, specjaliści od portalozy poza zarabianiem na masowym, coraz niżej wykształconym, odbiorcy skierują swe kroki do internautów czytających ze zrozumieniem? Dojrzewa pokolenie, które nic nie potrafi robić poza graniem i korzystaniem z portali społecznościowych. Tylko pozornie to dobra wiadomość z punktu widzenia globalnych marek bowiem odbiorca masowych, nieskomplikowanych produktów jest też dużo gorszym pracownikiem.

Czy większość nadchodzącego pokolenia cyfrowych tubylców wymagającej treści potrzebuje? Wątpię. No chyba, że zdarzy się coś co jest powinnością nadawcy, który nie chce być tylko biznesem, ale ma też zapisaną w swoim działaniu jakąś misję. Czy za jakiś czas Wp/o2.pl mógłby pójść pod rękę z tradycyjnymi wydawcami, właścicielami mediów? Media jako takie wciąż mają wielką siłę we współczesnym świecie i realiach „społeczeństwa obywatelskiego”. Dostarczają ludziom informacji, ale mogą i powinny edukować odbiorcę, a jednocześnie nadzorować poczynania władz. Nadal mogą oferować rozrywkę, ale też kreować światopoglądy, tropić nadużycia urzędników oraz śledzić mankamenty obowiązującego systemu prawnego.

Michał Brański, jeden z trzech założycieli/właścicieli o2.pl, w jednym z wpisów na Facebooku dał do zrozumienia, że po transakcji z Wp.pl przyjdzie pora zasilić zespoły fachowcami od tworzenia contentu. Tfu... fachowcami od dobrych, jakościowych treści. Tfu... czas zatrudnić profesjonalnych dziennikarzy? 

Zdjęcia pochodzą z http://pixabay.com na licencji CC

poniedziałek, 14 października 2013

Agregacja, monetyzacja, subskrypcja, metric paywall. Znów o zarabianiu na treściach


Internetowi eksperci często i gęsto powtarzają, że wydawcy w internecie pozostają producentami treści, ale nie potrafią na nich wystarczająco dobrze zarabiać. Trzymajmy się tej tezy, gdy rozważamy problemy z monetyzacją treści w sieci i zbyt niskich przychodach rekompensujących nakłady poniesione na ich wyprodukowanie. Zacznijmy jednak od początków sieci w Polsce. Zawsze pojawiają się nazwy Wirtualna Polska i Onet - wciąż istniejące portale. Jaki był ich model biznesowy? Jacek Kawalec, jeden z założyciel WP.pl mówi, że portal na początku miał być agregatorem treści, a jego założyciele nie chcieli, by był medium jako takim. Artur Osiak wspomina jak w początkach istnienia Money.pl (tak wcześniej nazywał się Wirtualny Serwis Ekonomiczny), przepisywał notowania giełdowe i ceny walut z gazet. Obaj wspominają o tym w wywiadach udzielonych w książce „E-wangeliści. Ucz się od najlepszych twórców polskiego internetu“ wyd. Helion.

W drugiej połowie lat 90., gdy kształtował się model biznesowy w internecie, wydawcy prasy mieli się świetnie. Sprzedaż gazet była rewelacyjna - jeden dziennik regionalny potrafił sprzedawać codziennie więcej egzemplarzy niż dziś dziennik ogólnopolski. Pamiętam gdy jako sekretarz redakcji Dziennika Łodzkiego często wstrzymywałem przyjmowanie ogłoszeń bo nie mieściły się w zaplanowanej objętności gazety. Grubszej nie dało się wydrukować, a w punktach przyjęć ogłoszeń ludzie stali w kolejkach, by nadać swoje ogłoszenia. Ceny podnoszono, a klientów nie ubywało...

Internet? Niewielu wydawców, może poza ówczesną Rp.pl, interesowało się nim w drugiej połowie lat 90. (np. Gazeta.pl wystartowała dopiero w 2001 r.). Na początku tego tysiąclecia, po internetowej bańce w USA, wydawcy jeszcze bardziej uwierzyli, że sieć nie jest poważnym terenem budowanie przychodów. W tym czasie portale pracowicie budowały swój model biznesowy (agregacja treści, reklama displayowa) obficie czerpiąc z materiałów produkowanych przez gazety. Mógłbym ciągnąć opowieść, ale wszyscy ją znają. Jedni ogólnie, inni szczegóły, ale główną walutą internetową były i są odsłony. Obojętnie jak generowane, ale zależność była prosta: „jakiś“ content, internauta i jego uwaga skierowana na reklamę = pieniądze. Kompetencje biznesowe w internecie były po stronie podmiotów stricte onlinowych. Wydawcy wchodząc do gry kilka lat później przyjęli reguły obowiązujące w tym kanale. Na szczeście nie wszyscy i to się szybko zmienia.

Uzasadnione opinie „to print nadal utrzymuje internet“ szybciej odchodziłyby w przeszłość, gdyby odważniej i efektywniej eksperymentowano z modelami biznesowymi. Ostatnio szybko przybywa zwolenników pobierania opłat za dostęp do serwisu, choćby w modelu metric paywall. Metryczny paywall to często zapowiadany freemium gdzie część artykułów, strony główne i działów można obejrzeć za darmo. Dopiero po np. przeczytanym 20., czy 10. materiale pojawia się zachęta do rejestracji, a później opłaty. Model ten masowo wprowadzają serwisy amerykańskie, brytyjskie, m.in. na Słowacji wdraża spółka Piano Media. I to ze sporymi sukcesami jak dowiedziałem się nieoficjalnie.

Przypuszczenia, że znajdą się chętni na płacenia za dostęp do serwisu nie są całkowicie bezpodstawne. Do zważenia są zawsze utracone odsłony (a zatem i przychody) niewygenerowane przez internautów, którzy odejdą zrażeni wizją płacenia kontra ewentualne przychody z rejestrujących się użytkowników.

Najważniejsza jest precyzyjna analiza: kto może kupić ów dostęp? Amerykański strateg Greg Swanson z firmy konsultingowej ITZ w swojej prezentacji z 2012 roku dzieli internautów na 3 kategorie: przypadkowo odwiedzających serwis (Fly-by audience), przypadkowo lojalnych (Incidental Loyalists) oraz lojalnych internautów (Core Loyalists – nazwijmy ich hard userami).

Rozkład ruchu w przykładzie analizowanym dla jednego z serwisów lokalnych w USA (screeny), pokazuje, że aż 47 % wizyt generowali przypadkowi internauci, 35 % „incydentalnie wierni“, a zaledwie 18 % hard userzy. Jak widać na kolejnym screenie zdecydowanie odmiennie wyglądają proporcje gdy mówimy o odsłonach. Za 90 % odsłon w omawianym w przykładzie odpowiadają hard userzy. Innymi słowy najwięcej pieniędzy z reklam ów serwis zarabia na wiernych użytkownikach.

Dlaczego zatem nie próbować zmienić modelu reklamowego z displayowego w subskrypcyjny? Zagrożeń jest kilka. Specjaliści z biura reklamy mówią: - Spadną nam odsłony – nie zarobimy! Redaktorzy: - Internauci przestaną odwiedzać nas serwis, bo gdy znajdą zamkniętą treść wybiorą bezpłatną konkurencję, nawet z gorszej jakości contentem. Wszystko to prawda, tylko że problem z pobieraniem opłat za dostęp do treści zawsze polega na precyzyjnym określeniu wartości dla najbardziej zaangażowanych użytkowników. To trochę opowieść jak ze sprzedażą gazety. Wielu potencjalnych klientów widzi ją w kiosku, czasem ogląda okładkę, a nawet czyta 1 materiał, ale odkłada na półkę. Inni czasem kupują gazetę – stąd wydawca zawsze drukuje więcej egzemplarzy (ponosząc straty), by w punktach dystrybucji zawsze była. No i prenumeratorzy - ci nie dość, że wierni to bardzo precyzyjnie mierzalni (druk, prenumerata, itd.).





W internecie coraz bardziej chodzi o dokładne analizowanie tego co czytają odbiorcy. Hard userzy, czyli użytkownicy wierzący w markę, chcąc pozostawać w kontakcie z treścią, tytułem, autorami powracają codziennie. To oni – w omawianym wypadku metrycznego paywalla i liczby 18 % - zobaczą zachętę do rejestracji po 10. czy 20. artykule w miesiącu, a w konsekwencji zachętę do płacenia za treść. Oczywiście jeśli proces wdrażania metrycznego paywalla nie będzie prowadzony wystarczająco ostrożnie istnieje zagrożenie, że drastycznie spadnie oglądalność. Jak dowiedziałem się nieoficjalnie na Słowacji coś takiego się zdarzyło w jednym z serwisów obecnych w systemie Piano Media. Związani z serwisem hard użytkownicy odejdą „zabierając“ ze sobą odsłony i przychody serwisu.

Oczywiście model metryczny nie jest jedyny, nie jest remedium na problem generowania odpowiedniej skali przychodów z działalności online. Opiera się jednak na takim podejściu do treści, gdzie więcej uwagi przywiązuje się do badania oczekiwań czytelników/internautów, analizowaniu efektywności, niż jedynie prostym monetyzowaniu przypadkowych klientów. Dla mnie metric paywall to trochę jak wybór: czy lepiej robić dobry serwis dla 100 wiernych użytkowników i zarabiać na nich 1000 zł, czy lepiej produkt dla 1000 przypadkowych odbiorców i zarabiać na nich 100 zł?