Pokazywanie postów oznaczonych etykietą prasa. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą prasa. Pokaż wszystkie posty

czwartek, 20 października 2016

Prywatyzacja polskiej prasy nie tylko z Niemcami w tle

Sporym zaskoczeniem był dla wielu tekst Gazety Wyborczej Wojciecha Czuchnowskiego o poważnie ponoć rozważanym scenariuszu sprzedaży przez właściciela Polska Presse Grupa udziałów w spółce złożonej przez PKO BP. Tak miałaby się dokonać tzw. częściowa renacjonalizacja mediów. „Wredny Niemiec" przestanie „wpływać” na polską rzeczywistość a rządzące Prawo i Sprawiedliwość dostanie narzędzie manipulacji opinią publiczną na prowincji - komentowano. Dziś Polska Press Grupa jako właściciel 20 tytułów dzienników regionalnych, ponad 100 tygodników i dziesiątek serwisów informacyjnych (nie tylko serwisy dzienników, ale też i portal Naszemiasto.pl) to łakomy kąsek zwłaszcza przed wyborami samorządowymi.

Zostawmy z boku potencjalne scenariusze i realność takiego ruchu (osobiście uważam za całkiem prawdopodobny :), ale ważniejsze, że pojawiło się w sieci wiele błędnych komentarzy i informacji o Polska Press Grupa. Masę przeinaczeń, przykładów braku weryfikacji faktów o procesie prywatyzacji prasy w Polsce. Oczywiście, że nie opisuję tu wszystkich procesów, ale jako były już pracownik tej firmy od 1990 r. pamiętam jak naprawdę było. Dlatego ten wpis. By m.in. naświetlić historię i pozycję Polska Press Grupa we właściwych proporcjach. Unikam szczegółów niektórych posunięć biznesowych, np. tego, że firma mogłaby być w dużo lepszej kondycji gdyby od 2007 roku nie realizowała projektu prasowego Polska The Times, a zainwestowała raczej w rozwój w internecie.

RSW? Jak prywatyzowano prasę

Przypomnijmy, że do 1989 Robotnicza Spółdzielnia Wydawnicza (RSW "Prasa-Książka-Ruch”) była największym koncernem prasowym w Europie Środkowo-Wschodniej. Założona 1.01.1973 przez Polską Zjednoczoną Partię Robotniczą (siedziba partii stała się siedzibą Giełdy Papierów Wartościowych) RSW "Prasa-Książka-Ruch" była obok pośrednich dotacji budżetowych i składek członkowskich jednym z głównych źródeł bieżących dochodów PZPR (dywidendy). RSW, która faktycznie finansowała działalność partii komunistycznej, wydawała większość wysokonakładowych gazet, na czele z Trybuną Ludu. RSW miała własną, monopolistyczną niemal sieć kolportażu - to bardzo ważny wątek dla przyszłości prasy w Polsce po 1989 r. i losów jej prywatyzacji.

Prasa partyjna miała szczególną pozycję w Polsce. Obok tej całkowicie kontrolowanej przez cenzurę były cenione tygodniki typu „Polityka”, „Przekrój”, czy „Tygodnik Powszechny” cieszące się względną niezależnością (oczywiście też cenzurowane). W 1990 Sejm podjął uchwałę o likwidacji spółdzielni RSW, ustalił zasady podziału koncernu, powołał pełnomocników ds. likwidacji majątku. To oni szukali nabywców na prawa do tytułów prasowych. Na początku lat 1990 na polskim rynku pojawiło się wielu wydawców z Zachodu, w zasadzie większość z największych dziś wydawców w Polsce (dopiero w 1994 roku pojawił się Axel Springer dziś Ringier Axel Springer Polska).

Likwidacja to sprzedaż praw do tytułów różnym podmiotom: spółdzielniom dziennikarskim, spółkom polskim, medialnym koncernom zagranicznym. Dużo decyzji było bardzo politycznych - to był faktycznie podział łupów po komunie. To wtedy 8 tytułów prasowych - dzienników regionalnych trafiło w ręce francuskiego koncernu Hersant (kupił także 51 proc. udziałów w Rzeczpospolitej – największym wtedy obok Gazety Wyborczej polskim dzienniku). Część tytułów trafiła w ręce spółdzielni dziennikarskich, niewiele z nich sobie poradziło na wolnym rynku - np. w  Łodzi Express Ilustrowany 20 % udziałów było w rękach spółdzielni dziennikarskiej, ale ostatecznie odsprzedała je Polskapresse (dawna nazwa koncernu przed połączeniem ze spółką Media Regionalne). Partyjny Głos Robotniczy przekształcony w Głos Poranny nie miał tego szczęścia. Biznesmeni, w tym polski biznes prywatny oraz ludzie związani z partią PSL, tytułu na rynku nie utrzymali.

Orkla? Hersant? Fundacja Prasowa „Solidarność” Jarosława Kaczyńskiego?

Kilka dzienników regionalnych nabyła norweska spółka Orkla. Na polskim rynku najbardziej agresywnie grał chyba właśnie ten norweski koncern. Np. jedna z spółek-córek, Orkla Media zawiera w 1990 umowę z dolnośląskim zarządem regionu Niezależny Samorządny Związek Zawodowy „Solidarność”. Utworzono Norpol-Press, której zadaniem było wydawanie  gazety. Od września 1990 r. „Dziennik Dolnośląski”, który rok później został zawieszony. Orkla sprowadziła maszynę drukarską a „Solidarność” sfinansowała budowę drukarni i redakcji. Od 1991 r. Orkla systematycznie skupowała udziały w tytułach regionalnych: „Słowo Polskie”, „Gazeta Wrocławia”, „Gazeta Lubuska”, „Gazeta Pomorska”, „Nowa Trybuna Opolska” a na końcu „Rzeczpospolita” – udziały odkupione od Hersant. Orkla budowała drukarnie, często wyposażając je w używane maszyny sprowadzane  z Norwegii. Inwestycje prowadziła w ramach różnych spółek (Orkla Media, Orkla Media Newspapers, Orkla Media Poland, Orkla Press Polska itp.). Wielokrotnie zmieniała taktykę przejmowania udziałów. Najgłośniejszą inwestycją stało się wykupienie 51% udziałów spółki Presspublica wydającej „Rzeczpospolita”. Niektóre procesy odbywały się na granicy prawa, a nawet z naruszeniem niektórych zasad i przepisów, stąd było kilka sporów sądowych.

W kwietniu 1990 roku grupa 98. pracowników zespołu redakcyjnego „Express Wieczorny” (warszawska popołudniówka z bardzo dobrą pozycją na rynku) zakłada spółdzielnię dziennikarską, by uzyskać pierwszeństwo w ubieganiu się o przejęcie tytułu od RSW. W październiku spółdzielnia rozpoczyna wydawanie porannej wersji dziennika, noszącej tytuł „Express”. Fundacja Prasowa „Solidarność” – to z kolei fundacja założona 15 marca 1990 przez ówczesnego senatora i redaktora naczelnego "Tygodnika Solidarność” Jarosława Kaczyńskiego. Wśród założycieli fundacji są też m.in. Sławomir Siwek i Krzysztof Czabański.

Warto pamiętać, że już w maju 1991 na żądanie Jarosława Kaczyńskiego (wtedy minister stanu i szef kancelarii prezydenta Wałęsy) Fundacja nabyła od Skarbu Państwa "Expres Wieczorny" oraz prawo wieczystego użytkowania kilku działek wraz z czterema nieruchomościami w centrum Warszawy m.in. przy ul. Nowogrodzkiej 84/86 (ówczesna siedzibie zakładów graficznych, a dziś siedzibie PiS), po likwidowanym koncernie RSW Prasa-Książka-Ruch z czasów PRL (likwidatorem koncernu był też kilka lat później Krzysztof Czabański). W lipcu 1993 fundacja „Solidarność” odsprzedaje tytuł "Express Wieczorny" szwajcarskiej spółce Marquard (zlikwidowano tytuł w 1999 r.). Prywatyzacja „Expressu Wieczornego” zasługuje na oddzielny wpis, zainteresowanych odsyłam do Wikipedii.

Hersant, Verlagsgruppe Passau, Passauer Neue Presse, Polska Press Grupa

W 1994 r. francuski Hersant odsprzedaje tytuły prasowe niemieckiemu wydawcy Verlagsgruppe Passau – dziś Polska Press Grupa. Wróćmy do czasów przejęcia gazet od Hersanta. To było kilka tytułów w największych miastach Polski poza Warszawą: Gdańsk, Poznań, Wrocław, Katowice, Kraków, Łódź. Mocne gazety regionalne głównie tzw. postczytelnikowskie, czyli spółdzielni Czytelnik (posiadały m.in. własne zaplecze techniczne i organizacyjne - system kolportażu, drukarnie). O te tytuły toczył się w prywatyzacji największy bój, i Skarb Państwa zainkasował najwięcej. Życie Warszawy - przejął Nicola Grauso, a Hersant m.in. Dziennik Zachodni, Dziennik Bałtycki, Dziennik Łódzki. One w czasach komunistycznych nie należały do RSW Prasa-Książka-Ruch, były - oczywiście teoretycznie, np. case Gazety Krakowskiej za czasów red. Macieja Szumowskiego - pod mniejszym wpływem cenzury. To w nich za komuny mogły pojawić się nekrologi ze znaczkiem ŚP, czyli Świętej Pamięci. Były w dobrej kondycji finansowej - miały zasięg i bardzo dużo reklam.

Gdy Hersant odsprzedawał tytuły Passauer Neue Presse to była mała spółka z Passawy w Bawarii. Nikt w zasadzie nie znał tego wydawcy, ani właścicieli - rodziny Diekmannów.
Koniec lat 90. i pierwsze lata tego stulecia to intensywny rozwój koncernu. To kupowanie udziałów w tygodnikach lokalnych i szybkie „wcielanie ich” pod skrzydła produktu-matki, czyli dziennika regionalnego. Tak było np. w woj. łódzkim z tygodnikami „Nad Wartą” - Sieradz i „ITS” ze Skierniewic. Poszerzanie zasięgu przez fuzję, np. w Łodzi gdzie niezależne Wiadomości Dnia połączyły się z Dziennikiem Łódzkim należącym do Polskapresse.  To także okres początków inwestycji w internet. W latach 2000/2001 powstają dwie internetowe marki, które dziś odpowiadają za bardzo dużą część przychodów spółki - portal ogłoszeniowy Gratka.pl oraz lokalny, informacyjny portal Naszemiasto.pl.

Wspomniany na początku projekt ogólnopolskiej gazety Polska The Times to rok 2007, po jego porażce (notabene nigdy oficjalnie nie zamknięto tego projektu) ponownie powrócono do ekspansji w internecie. Brałem w tym bardzo aktywny udział więc napiszę tylko, że mocne podstawy dzisiejszej pozycji koncernu w internecie (9/10 miejsce w top 20. w Polsce) zbudowana zostały w okresie 2009 - 2012. W 2012 roku na dobre rozpoczęły się przygotowania do fuzji z Mediami Regionalnymi, a raczej zakupu przez PP koncernu obejmującego swoim zasięgiem pozostałą część kraju (bez woj. warmińsko-mazurskiego).

Dla przypomnienia Media Regionalne należały od 2006 r. do inwestora finansowego z wysp brytyjskich - Mecom, który przejął tytuły od Orkli. Tak kupując kolejnych kilka tytułów regionalnych prawa do portali, serwisów Polska Press Grupa stały się wielkim koncernem, łakomym kąskiem dla polityków.

Dziś Polska Press Grupa swym zasięgiem obejmuje niemal całą Polskę. Firma z informacją i reklamą jest bardzo głęboko, naprawdę lokalnie, nawet w bardzo małych miastach. W wielu miastach powiatowych są oddziały, tam powstają tygodniki lokalne i choć zatrudniają niewielu dziennikarzy to jednak są bardzo ważnym ogniwem lokalnego rynku informacji. Z Warszawy to nie zawsze tak wygląda, ale realnie to często monopolista na rynku regionalnej, lokalnej i cyfrowej informacji. I reklamy. Są wprawdzie mutacje tytułów ogólnopolskich, ale często - jak z Gazetą Wyborczą - czytane tylko w stolicach województw. Są i konkurencyjne, niezależne tygodniki lokalne w powiatach czy duże portale internetowe (np. Trojmiasto,pl), ale pierwsza pozycja koncernu na rynku regionalnej i lokalnej informacji wydaje się niezagrożona. Pomysł zakupu tych tytułów w ramach „dobrej zmiany” wygląda zatem na bardzo sensowny. Czy realny? To czas pokaże, czy zapewnienia władz spółki są bliższe prawdy (PKO BP też się odciął), czy raczej materiał z Gazety Wyborczej za kilkanaście miesięcy okaże się przedwczesną zapowiedzią wielkich przetasowań na rynku prasy. 

*** 
Jeśli znalazłeś błąd, nieścisłość, przeoczenie w tym artykule daj mi znać przez formularz na stronie.

niedziela, 27 września 2015

Dziennikarze pozostaną filarem społeczeństwa obywatelskiego


- Tracimy naszych czytelników nie dlatego, że nie piszemy dla nich, ale dlatego,

 że nie mówimy do nich i nie inwestujemy w to, by ich zrozumieć - Jim Chisholm, konsultant


Dlaczegoś biedny? Boś głupi. Dlaczegoś głupi? Boś biedny - mawiają mądrzy ludzie. Jak będzie wyglądał świat za kilkadziesiąt lat, gdy umiejętność czytania ze zrozumieniem będzie wyróżnikiem ludzi inteligentnych? Świat czytania ze zrozumieniem treści niosących jakąś wartość poznawczą? W telewizji coraz większe znaczenie ma obraz, internet często oferuje konsumpcję treści w sposób bierny - wielu odbiorców wycofuje się z czytania zadowalając się oglądaniem: zdjęć, memów, filmów. Skanują tytuły w serwisach internetowych, oglądają wydarzenia bez angażowania się w zrozumienie przekazu. I niech nie raduje nikogo wiadomość, że internetowi konsumenci książek, gazet, magazynów czytają jeszcze więcej niż przed erą globalnej sieci www. Bo tylko niewielka część „wgryza“ się w sens przekazu, a mniejszość konsumuje treści wymagające.

Żyjemy coraz szybciej otoczeni przez dziesiątki kanałów. Siedzę w fotelu dentystycznym. Nad moją głową wisi ekran z reklamami, na dole ekranu płynie pasek z newsami. Raczej powinienem napisać urywkami zdań, zaledwie sygnalizatorami newsów. Na przystanku komunikacji miejskiej, w autobusie czy w metrze, smartfon oraz tablet sprawiają, że news żyje z nami cały czas. Scenka z komunikacji miejskiej: ludzie czytają gazety, magazyny. Drukowane książki, ale i na tabletach, smartfonach. Kilkanaście minut poświęcają na odbiór rzeczy ważnych, ulotnych, czy służbowych. Obok mnie siedzi para nastolatków (wiek gimnazjalny) używa iPada. Bezrefleksyjnie klikają w migające punkty na dotykowym ekranie. To dzisiejsi lub przyszli odbiorcy sensacyjnej papki z domieszką emocji. W internecie dobrze funkcjonują wciąż memy, które stały się szczególnie popularne wśród gimnazjalistów. To ich próba kontaktowania się ze światem, który wymaga interpretowania faktów. Pokolenie, które dorastało z laptopem na kolanach, dla którego rodzice kupowali kilka lat temu dostęp do internetu (bo „dziecko chodzi do szkoły i odrabia lekcje“) nie jest jednorodne. Ale świat od nich wymaga coraz mniej, a i urządzenia są coraz mniej wymagające. Czy jest w tym wszystkim miejsce w przyszłości na media i dziennikarzy?

Cyfrowy analfabetyzm


Zachwycamy się gdy małe dziecko używa iPada i to zanim jeszcze nauczy się sprawnie składać słowa, czytać. Obsługa smartfona, tabletu to stuknięcie palcem w ikonkę. To, że potrafią to dwu- czy trzyletnie dzieci, trudno traktować jako przejaw wielkich umiejętności. Czy nie wracamy do epoki obrazkowej? Wyniki badań kompetencji młodych Polaków (14–18 lat) przeprowadzonych jakiś czas temu przez Fundację Orange wskazują, że tylko 2 proc. badanych korzystało z operatorów logicznych podczas wyszukiwania w sieci gdy używało Google. Nie wpisywało jak popadnie ciągu słów, tylko zawężało go cudzysłowami czy zwrotami „and”, „not”. Zdecydowana mniejszość internautów faktycznie jest twórcami i aktywnie przygotowuje materiały do publikacji w sieci: muzykę, fotografię, rysunki, teksty, video. I to w czasach, gdy większość nastolatków już jest na Facebooku, teraz częściej Instagramie czy Snapchacie. To sieć stała się głównym narzędziem koordynacji ich codziennych działań. Choć młodzi stale logują się do sieci, niewielu z nich jest naprawdę aktywnych i zwiększa swą wiedzę oraz umiejętności.

Cyfrowe kompetencje wyższego rzędu - tak je nazwijmy - niezbędne są do mądrego odbioru i rozumienia treści. Jeśli jej odbiorcy nie posiadają nie będzie też na taką treść popytu. Wizja przyszłości dla mediów i dla samych dziennikarzy nie jest optymistyczna. Współcześni uczniowie w większości potrafią biernie konsumować, najchętniej robią to oglądając filmiki oglądane na YouTube, czy zdjęcia na Instagramie. Czynności nie angażujące, a korzystanie nie wymaga wysiłku umysłowego. Dojrzewa pokolenie, które nic nie potrafi robić poza graniem i korzystaniem z portali społecznościowych. Kiepska wiadomość i przyszłość dla dziennikarzy oraz tylko pozornie dobra z punktu widzenia globalnych marek. Odbiorca masowych, nieskomplikowanych produktów może jest dobrym nabywcą, ale też jednocześnie dużo gorszym pracownikiem.

Czy pokolenie cyfrowych tubylców będzie nadal potrzebować materiałów produkowanych przez dziennikarzy? Chyba, że nadawcy będą edukować przyszłych odbiorców. Uczyć mediów, ich rozumienia, interpretacji faktów, doceniania pracy dziennikarzy... 

Czy nadal trwa kryzys prasy?


Tradycyjne media zaczynają zmieniać model biznesowy i odchodzą od zarabiania na klikaniu w banery reklamowe; zresztą te są coraz tańsze, mniej skuteczne. A adblockery zmniejszają drastycznie ich skuteczność. Ten model finansowania wypalił się gdyż w internecie występuje nadpodaż treści. W samym tylko 2012 r. co minutę na YouTube było wrzucanych co najmniej 20 godzin filmów. Na obejrzenie tego co umieszczono tylko w samym 2012 r. potrzeba setki lat, wielokrotnie więcej niż użytkownik jest w stanie obejrzeć do końca życia. W 1996 r. ogólnoświatowa sieć www to około 23.500 serwisów i „zaledwie” 39,6 mln internautów. Na jeden serwis przypadało 1985 internautów. W roku 2012 istniało około 255 mln serwisów, internautów było 1,96 mld co oznacza, że na 1 serwis przypadało 7,7 internauty. A w 2015 roku jest jeszcze gorzej…

Kiedy drukowane gazety w obecnej formie staną się nieistotnym produktem na rynku? Specjaliści wieszczą, że ostatnia gazeta w tradycyjnej formie ukaże się w USA w 2017 r., w Wielkiej Brytanii w 2019 r., a w Polsce w 2025 r. Na świecie drukowane gazety swój schyłek czas przeżywać będą około 2040 r. Dopiero czy już? Czy eksperci mogą się mylić? Gdy obserwuje się rozwój wydarzeń - od czasu gdy w naszej codzienności pojawiły się komórka, tablet, smartfon i internet - trudno nie oprzeć się wrażeniu, że to realny scenariusz.

W 2004 roku powstał film pt. „Epic 2014“ - dostępny na platformie YouTube należącej do Google. Ta zrealizowana przez Robina Sloana i Matta Thompsona 8-minutowa futurystyczna opowieść oparta jest na prezentacji jaką przygotował Instytut Poynter. Przedstawia historię opowiadaną z punktu widzenia fikcyjnego Muzeum Historii Mediów za 10 lat, czyli w 2014 r. Opowieść o eksplozji agregatorów treści takich jak wyszukiwarka Google News oraz wielu innych technologii określanych ogólnie jako Web 2.0: blogów, czy serwisów social media. Dość ponure, z punktu widzenia tradycyjnych wydawców, przesłanie o zmianach w sposobie konsumpcji mediów oraz zmianach właścicielskich. Całość kończy się zakupem przez Google coraz słabszego wydawnictwa, właściciela „New York Timesa“. Amerykańska gazeta jest w tej opowieści symbolem kończącego się świata tradycyjnych mediów. Mamy 2015 rok a NYT ma się świetnie, zarabia na swojej onlinowej aktywności. Po kilku latach prób wdrożony paywall zaczął działać skutecznie.

Zmiany na rynku mediów


Na początku tego tysiąclecia wyszukiwarka Google była młodym produktem, a „NYT“ potężnym wydawnictwem, które - mimo silnych sygnałów zmian w zachowaniach czytelników - potrafiło zarabiać na wydaniu drukowanym. Pewne scenariusze wydawały się wówczas nierealne.

Od kryzysu, który nastąpił po 2000/2001 r. gdy pękła bańka inwestycyjna na amerykańskiej giełdzie, gdy wiele internetowych biznesów okazało się tylko wydmuszkami minęło 15 lat. Wydawcy zaczynają łapać drugi oddech. Idea aktywności w świecie online poprzez bezpłatną publikację treści pochodzących z codziennych gazet od kilku lat powoli zamieniała się w nowy model biznesowy. Po latach przyzwyczajania odbiorców, że za czytanie informacji w internecie nie trzeba płacić wydawcy zdecydowali się głośno powiedzieć, że za dostęp do tekstów, zdjęć czy video oczekują opłaty. Już w 2013 r. aż 12 z 20 największych gazet w USA miało już na swoich stronach internetowych wdrożone różnego typu paywalle. Jak wynika z badań amerykańskiego Missouri School of Journalism aż 59 % z lokalnych gazet w USA o nakładzie do 5 tys. egzemplarzy na swoich stronach internetowych miało 2 lata temu wdrożone różnego rodzaju płatności za treść. Podobnie w Europie gdzie opiniotwórcze dzienniki i tygodniki, a nawet media o tabloidowym charakterze (w W. Brytanii – „The Sun“) mówią internautom: za treść oczekujemy opłaty. Słowacki startup Piano Media skutecznie wdrożył swoje rozwiązania paywallowe na Słowacji, potem m.in. w Polsce. Dziś po połączeniach z innymi podmiotami Piano operuje już na całym świecie i ma kilkudziesięciu klientów.

Trudna przyszłość to publikacje mobilne


Uporządkowanie rynku muzycznego w sieci, czyli pomysł Steve’a Jobsa na sklep iTunes,  jednocześnie bezpłatnego programu odtwarzającego pliki audio i wideo, a także pojawienie się kilka lat temu tabletu iPada ośmieliło wydawców. Zaczęli realnie myśleć o tym, że może uda znaleźć się model biznesowy odpowiadający na potrzeby nowych pokoleń. Internauci nauczyli się kupować muzykę w sieci, a skoro pojawiało się urządzenie gdzieś pośrodku między komputerem/ a smartfonem to może jest światełko w tunelu. Obecnie w krajach bogatych, o wysokim poziomie rozwoju cywilizacyjnego, urządzeniem pierwszego wyboru (najczęściej używanym) stał się smartfon. Prawdopodobnie na koniec tego roku na świecie więcej treści w kanałach digital będzie konsumowana za pośrednictwem smatfonów i tabletów niż komputerów.

To poważne wyzwanie dla mediów. Z badań prowadzonych w  Polsce przez firmę Eniro wynika, że czytanie wiadomości jest na 2. miejscu po używaniu poczty mailowej w używaniu smartfona. Badania prowadzone w kilku krajach przez Reuters Institute Digital News (Report 2013) wskazują, że dzisiejsi odbiorcy oczekują wiadomości zawsze i wszędzie. To nie znaczy, że chcą tylko wiadomości w kanale online, że nie czytają papierowej prasy – obecnie mamy świat wieloplatformowy. Jednocześnie widać silne zaufanie czytelników i internautów do informacji oferowanych przez znane marki. Odbiorcy doceniają marki, które powstały w świecie online jak Yahoo i Huffington Post, wierzą w treści od blogerów, ale w sieci największym zaufaniem darzą tytuły/serwisy prasowe. Czytanie treści w smartfonie znacznie różni się od sięgania po prasę, a nawet od przeglądania serwisów internetowych w tradycyjny (desktop, laptop) sposób. Być może ważniejsza od natychmiastowego przekazu (powszechne przekonanie dziennikarzy, że trzeba być pierwszym z newsem) jest forma. Mowa o tak zwanym news show, czyli graficznym, przystępnym serwowaniu odpowiednio zredagowanej wiadomości.

Sytuacja mediów lokalnych w czasie kryzysu


Niektórzy eksperci upierają się, że w przyszłości na dostępie do treści w internecie zarabiać będę głównie media specjalistyczne (np. biznesowe), inni że to raczej media lokalne mogą odważniej patrzeć w przyszłość. Problemem jednak nie jest to czy oferuje się teksty specjalistyczne czy lokalne newsy powszechnie dostępne, a raczej to jaką mają one wartość dla odbiorcy oraz co oni sami uważają za wartościowe. Liczy się zainteresowanie odbiorców, ich potrzeby oraz sposób realizacji. Media i dziennikarze muszą jeszcze uważniej słuchać odbiorców, w dodatku nie mogą bać się powiedzieć im, że chcą za swe usługi pieniędzy. Długofalowym problemem, nie tylko mediów lokalnych, jest nie wystarczające inwestowanie w narzędzia i analizy pozwalające zrozumieć potrzeby odbiorcy.

Media lokalne, do tej pory szczególnie narażone na zjawisko pauperyzacji, zatrudniają słabo wykształconych dziennikarzy, a niskie wynagrodzenia nie sprzyjają tworzeniu treści wysokiej jakości. Nie służy to też realizacji potrzeb internautów. Z drugiej strony to media lokalne są najbliżej wydarzeń, znają tło, lokalny koloryt, specyfikę, czy powiązania lokalnej władzy. Czy potrafimy dostarczyć taką wartość naszej grupie odbiorców za którą są skłonni zapłacić równowartość ceny „filiżanki kawy raz na miesiąc“ - tak promował swój płatny dostęp do serwisu dziennik „The Augusta Chronical“ ukazujący się w stanie Georgia.

Prasa musi zbierać doświadczenia. I nie bać się eksperymentować. Francuski Le Monde gdy wprowadzał wersję płatną serwisu od razu zbadał nowych subskrybentów. Okazało się, że są przeciętnie około 12 lat młodsi od prenumeratorów wydania printowego, zdecydowanie częściej są posiadaczami i użytkownikami smartfonów i tabletów (większość to mężczyźni!) oraz mają wysokie zarobki.
Norweski Dagbladet eksperymentował z nowymi formatami reklamowymi w kanale mobilnym. Menadżerowie tej gazety uważają, że szansa tkwi w uwadze jaką poświęca odbiorca małemu ekranowi. Odpowiednio przygotowana przez Dagbladet reklama ma bardzo dobre statystyki a jedna z kampanii reklamowych (dostępna w wersji mobilnej) dała gazecie dwukrotnie większe przychody niż ogłoszenia w tradycyjnej prasie.

Główne trendy w przyszłości


Brak drugiego miejsca. Ponad 95% informacji w sieci jest dostępnych o każdej porze dnia i nocy. Wyrosło pokolenie internautów dla którego głównym serwisem informacyjnym jest Google. Przez swoją gęstość, natłok informacji sieć sprawia, że szum informacyjny jest większy niż w tradycyjnych mediach. Odbiorca w zaledwie 3 sekundy (zasada nie każ mi myśleć, jeśli nie znalazłem tego czego szukam, strona nie otwiera się albo nie rozumiem komunikatu klikam w następnego linka) decyduje czy zapoznać się z informacją. Większość internautów szuka konkretnej informacji, albo tego co uważa za rozrywkę. I chce to dostać natychmiast bo sieci nie ma czegoś takiego jak "drugie” miejsce wyboru. Dla wielu odbiorców jeśli informacja jest dostępna w kilku miejscach, bardziej liczy się to gdzie trafi na nią w pierwszej kolejności używając Google, czy FB niż faktyczna jej jakość.

Delinearyzacja. W sieci każdy artykuł żyje swoim życiem i każdy ma własne zalety. To nie gazeta, gdzie odbiorca kupuje cały produkt. To dlatego dziennikarz w sieci „wart” jest tyle ile zarabiają jego treści. Najlepsze materiały to jednak nie te, które przyciągają najwięcej internautów, mają najwięcej klików, ale te przy których można sprzedać najdroższe reklamy. Pamiętać trzeba o zwiększaniu się roli odbiorcy, jego zainteresowań, potrzeb na sposób konsumpcji treści w sieci. Gwałtowny rozwój mediów elektronicznych w ostatnim półwieczu (komercyjne stacje tv, radio, internet) to także multitasking, czyli używanie w tym samym czasie różnych mediów.  

Dziennikarz jako marka. Dziennikarz coraz częściej nie tylko pisze, fotografuje, ale samodzielnie poszukuje odbiorcy na swoją treść. Nie bez wpływu na przychody wydawcy jest to co dziennikarz robi w sieci, choćby w kanałach social media, a ta aktywność nie pozostaje bez wpływu na jego wartość rynkową. Dziennikarze popełniają błąd jeśli nie budują swojej marki popularyzując treści poprzez blog w serwisie lub na platformie, aktywny profil FB, Twitterze, Instagram. To dość radykalna zmiana w stosunku do gazety gdzie dziennikarz kryje się za marką dla jakiej pisze. Czy ktoś prosi w kiosku o gazetę z tekstem Jana Kowalskiego? W sieci „kupuje” dziennikarza, a nie tylko produkt jego pracodawcy.

Redaktor a nie dziennikarz. Z racji silnej interakcji w internecie od dziennikarzy coraz bardziej oczekuje się dobrego wypełnienia oczekiwań odbiorców. Jednocześnie zaciera się granica między informacją a rozrywką, ale jest też coraz większe zapotrzebowanie na pracę redakcyjną. Bo to wybór wydarzenia przez redaktora, czy serwis nadaje mu stosowną rangę. To zbieranie, selekcjonowanie, potwierdzanie wiadomości nadaje sens komunikowaniu się z internautami w szumie informacyjnym. Jednocześnie liczy się to czy treść jest unikalna, nikt tego wcześniej nie napisał, a współczesny odbiorca stawia też na wiarygodność, renomę, nazwisko autora. To one gwarantują wysokie zaufanie internauty do treści.

Social media news. Pojawienie się serwisów typu FB, Twitter, Instagram diametralnie zmieniło sytuację mediów. Szybko okazało się, że internauci - jak ludzkość od tysiącleci - optymalizują proces pozyskiwania informacji i wykorzystują naturalny „filtr” jakie tworzą istniejące tam społeczności. Dlatego klikają w to czym interesują się znajomi. Udostępniając treść użytkownik sam staje się twórcą. Zdecydowanie ograniczona jest rola gate-keeperów - a taką rolę pełnili do tej pory dziennikarze. O wadze treści decydują w równorzędny sposób sami internauci. Występuje błyskawiczne sprzężenie zwrotne - opinię na temat danej treści otrzymuje dziennikarz natychmiast. Twitter, FB stały się szybko codziennymi narzędziami pracy dziennikarza, miejscem rozmowy z odbiorcą. Wiele materiałów dziennikarskich posiada dziś swój rodowód w social media - ktoś założył grupę na FB, ktoś inny coś napisał w profilu...

Usługa i rozmowa. Internauta wykorzystuje sieć przede wszystkim w celach informacyjno-rozrywkowych, czyli infotainment. Sieć to dla niego źródło informacji najbardziej aktualnych oraz jak najbardziej użytecznych. Ale poszukuje też towarzystwa, rozmowy, możliwości wyrażenia opinii, konfrontowania się ze zdaniem innych. Jest podatny na bodźce emocjonalne, silnie krytyczny wobec treści z jakimi się spotyka. Internauta często wchodzi do sieci ponieważ ma jakiś problem do rozwiązania, czegoś potrzebuje (rzeczy, informacji, emocji), chce coś wyjaśnić. Tej podmiotowości odbiorców media jeszcze do końca nie nauczyły się realizować.

Video, multimedialność. Słowo pisane i zdjęcia w przyszłości nie wystarczą w walce o uwagę internauty. Coraz bardziej liczy się atrakcyjna forma przekazu - video, a nawet fotocasty. Zawartość, język, forma - słowem multimedia pozwalają zatrzymać odbiorcę przy opowiadanej historii. Nic dziwnego, że coraz bardziej integrują się telewizory z kanałem online, a standardem staje się pokazywanie na ekranie oprócz obrazu i dźwięku materiałów powiązanych a dostępnych przez www (podobieństwo do linkowania w sieci). Wzrośnie zapotrzebowanie na dziennikarzy sprawnie posługujących się multimedialnością w opowiadaniu historii.


***

Media jako takie mają znaczenie i wielką siłę we współczesnym świecie oraz realiach społeczeństwa obywatelskiego. Ich powinnością w przyszłości nadal będzie dostarczanie ludziom informacji, ale powinny też edukować swoich odbiorców. Mogą jednocześnie nadzorować poczynania władz i oferować rozrywkę, ale powinny też kreować światopoglądy, tropić nadużycia urzędników oraz śledzić mankamenty obowiązującego systemu prawnego. Nieważne jakimi kanałami będą to robić, ważne, by były skuteczne. I wtedy gdy docierają do odbiorcy drukując gazetę, i gdy oferują bezpłatny, i płatny serwis www oraz gdy przygotowują informacje do wydań tabletowych czy na smartfona. Media mają sens tylko wtedy gdy są filarem demokracji.

Paweł Nowacki

***
Uwaga. To pierwsza publikacja, zaktualizowanej i skróconej wersji, eseju napisanego w grudniu 2013 roku.

poniedziałek, 10 marca 2014

Powstanie internet "dozwolony" dla osób po 35. roku życia

Wielu fachowców od internetu utożsamia go często z grupą docelową mieszczącą się w grupie wiekowej 15 – 35 lat, czyli użytkownikami dla których cyfrowa rzeczywistość była „od zawsze“. Oni nie pamiętają świata gazet codziennych, nigdy ich nie potrzebowali używać, szukać ich informacji, próbować dzięki nim zrozumieć świat. Od biedy kojarzą tygodniki, a cyfrowym bogiem jest dla nich wujek Google, social media - najpierw MySpace, potem Facebook, a teraz Snaptchat. Kilka lat temu używano nawet określenia „pokolenie Neostrady“ (cóż to właściwie jest?). Tylko, że użytkownicy cyfrowej sieci w Polsce są coraz starsi.

Wiadomo, że cyfrowe wykluczenie starszych osób istnieje i istnieć będzie. Jest sporo osób, które już nigdy nie staną się internautami i nie pomogą najlepsze programy zapobiegające takiemu wykluczeniu. Ale jednocześnie widać mocny trend – cyfrową rzeczywistość obłaskawiają szybko dzisiejsze 40-, i 50-latki. W ostatnim numerze miesięcznika „Press“ zwróciłem uwagę na małą rubrykę ze 112 str. Polskie Badanie Internetu na zlecenie branżowego miesięcznika pokazały m.in. profil internautów. Najbardziej zaciekawiły mnie kategorie wiekowe. W ciągu 11 miesięcy we wszystkich kategoriach wiekowych obejmujących internautów w wieku ponad 35 lat przybyło niemal 1 mln 300 tys. użytkowników, tymczasem w zsumowanej grupie 15 – 34 lata tylko 473 tys.

W niedawno opublikowanym badaniu Izby Wydawców Prasy „Diagnoza społecznych zachowań czytelniczych w obrębie prasy drukowanej i cyfrowej. Nowe platformydostępu do treści. Transformacja prasy” widać jakie tak silny przyrost użytkowników sieci w tych kategoriach wiekowych może mieć konsekwencje. Przynajmniej w najbliższych kilku latach. Autorzy badania, by obalić zarzuty o jego niereprezentatywność (choćby z racji tożsamości zleceniodawcy, czyli IWP zrzeszającej tradycyjnych wydawców) przeprowadzili wywiady na żywo z ponad 1000 osobami. Uwzględniono inne przyzwyczajenie i tradycje z korzystania mediów poprzez 250-osobową, nadreprezentatywną grupę respondentów tzw. czytelników prasy cyfrowej.



Badanie przyniosło ważną odpowiedź na pytanie: jaka czeka przyszłość printową prasę. Oddzielnie szukano odpowiedzi dla gazet, tygodników i magazynów. Wielu respondentów w odpowiedzi na pytanie czy prasa zniknie wskazywało na to, że nie zniknie, albo, że zastąpiona zostanie przez prasę w wersji cyfrowej. Niby nic w tym dziwnego gdy pyta się o to ludzi pamiętających świat sprzed epoki internetu, ale zaskakuje gdy są to opinie internautów przypisujących prasie papierowej istotnie wyższe wartości (jakość, opiniotwórczość, specjalizacja) niż typowym portalom internetowym. Co ważne niemal wszyscy respondenci dostrzegają różnicę - serwisy internetowe gazet doceniają (choć nie aż tak jak printową prasę) a typowym portalom internetowym przypisując niższą jakość.

By nie powtarzać listy błędów jakie popełnili wydawcy kilkanaście lat temu (główna – przekonanie, że treści trzeba przełożyć do internetu i publikować za darmo) warto analizować ogólnoświatową sieć www pamiętając o tym, że pozostaje kanałem dotarcia. Cywilizowanie relacji w sieci między producentem i nadawcą treści a odbiorcą (wprowadzanie płatności za dostęp do niej) odbywa się na żywym organizmie.



Wielu wydawców prasy dostało poważny argument do ręki, że czytelnik albo już jest, albo będzie w sieci, ale jednocześnie oczekuje ich produktów, przypisuje im opiniotwórczą rolę i uznaje za potrzebne. To argument za tym, by prasę w sieci kierować przede wszystkim do znających markę i posiadających doświadczenie z korzystania z tradycyjnej prasy. A zatem budować internet dozwolony dla internautów od 35 roku życia. Dla młodszych pozostaje to co bezpłatne? Czy także gorszej jakości? Wystarczy prześledzić jakie cechy przypisywali badani prasie, a jakie serwisom internetowym (patrz screen), by wyciągnąć ciekawe wnioski,

Na koniec wróćmy do zestawienia PBI z Press. Prawie 1 mln. 170 tys. przybyło internautów deklarujących miejsce zamieszkania - wieś. Pamiętając o problemach z prasą drukowaną warto zauważyć gdzie tkwi największy potencjał rozwojowy polskiego internetu prawie w połowie tego dziesięciolecia. No jeszcze urządzenia (smartfony, tablety), ale to bajka na oddzielny wpis.

* Badanie Izby Wydawców Prasy „Diagnoza społecznych zachowań czytelniczych w obrębie prasy drukowanej i cyfrowej. Nowe platformydostępu do treści. Transformacja prasy”